Lao động nước ngoài nào phải đóng BHXH bắt buộc?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực từ 01/07/2025) và Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc diện đóng BHXH bắt buộc khi có giấy phép lao động (hoặc chứng chỉ, giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp) và làm việc theo hợp đồng lao động đáp ứng điều kiện theo quy định hiện hành — hiện được hướng dẫn là hợp đồng có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên.
Một số trường hợp được loại trừ, chẳng hạn người đã quá tuổi nghỉ hưu theo quy định và người lao động di chuyển nội bộ doanh nghiệp. Lao động nước ngoài không thuộc diện đóng bảo hiểm thất nghiệp. Do điều kiện cụ thể có thể được hướng dẫn thêm, doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan BHXH trước khi áp dụng cho từng trường hợp.
Mức xử phạt khi không đóng, chậm đóng
Khi không đóng, đóng không đủ hoặc chậm đóng BHXH, doanh nghiệp có thể bị:
- Truy nộp số tiền chưa đóng.
- Tính lãi chậm đóng theo Luật BHXH 2024: 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng, tính từ ngày chậm — không còn "ân hạn" dưới 30 ngày như trước.
- Phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP: với hành vi chậm đóng, đóng không đúng mức hoặc không đủ số người thuộc diện, mức phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản, tối đa 75 triệu đồng đối với cá nhân; mức phạt đối với tổ chức gấp đôi (tối đa 150 triệu đồng). Hành vi trốn đóng bị xử lý nặng hơn theo cùng nghị định.
Nghị định 274/2025/NĐ-CP hướng dẫn việc phân biệt chậm đóng với trốn đóng và các trường hợp có lý do chính đáng.
Khi nào bị coi là trốn đóng và bị truy cứu hình sự?
Theo Luật BHXH 2024, việc không đóng hoặc đóng thiếu số tiền đã đăng ký sau 60 ngày kể từ hạn đóng muộn nhất, và đã được cơ quan có thẩm quyền thông báo, có thể bị coi là trốn đóng. Nếu số tiền trốn đóng đạt ngưỡng quy định tại Điều 216 Bộ luật Hình sự (từ 50 triệu đồng trở lên), người chịu trách nhiệm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự: pháp nhân thương mại cũng có thể bị phạt tiền ở mức cao hơn.
Rủi ro khác ngoài tiền phạt
- Người lao động nước ngoài không được hưởng quyền lợi BHXH như quy định, dễ phát sinh khiếu nại.
- Doanh nghiệp bị công khai thông tin chậm đóng, ảnh hưởng uy tín với đối tác và khách hàng.
Doanh nghiệp nên làm gì để tránh rủi ro?
- Rà soát danh sách lao động nước ngoài: giấy phép lao động, loại và thời hạn hợp đồng, độ tuổi.
- Xác định đúng mức lương làm căn cứ đóng (lương theo hợp đồng gồm lương theo công việc, phụ cấp lương và các khoản bổ sung xác định được số tiền).
- Đăng ký tham gia và đóng đúng hạn hằng tháng, theo dõi lịch nộp để không phát sinh lãi chậm đóng.
- Lưu hồ sơ chứng từ để giải trình khi được kiểm tra.
- Cân nhắc dùng dịch vụ EOR hoặc tính lương thuê ngoài để đơn vị chuyên trách lo hồ sơ BHXH và hạch toán đúng.
Bài viết mang tính tham khảo, được tổng hợp từ văn bản pháp luật hiện hành tại thời điểm đăng; mức xử phạt cụ thể phụ thuộc hành vi vi phạm và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản gốc hoặc liên hệ cơ quan BHXH, chuyên gia pháp lý trước khi áp dụng.
Lao động nước ngoài có phải đóng bảo hiểm thất nghiệp không? Không. Lao động nước ngoài không thuộc đối tượng bảo hiểm thất nghiệp; họ thuộc diện BHXH bắt buộc khi đủ điều kiện và tham gia bảo hiểm y tế theo quy định.
Chậm đóng BHXH 1–2 ngày có bị tính lãi không? Có. Từ 01/07/2025, tiền chậm đóng bị tính lãi 0,03%/ngày kể từ ngày chậm, không còn mốc 30 ngày như trước.
Doanh nghiệp nhỏ có bị phạt nhẹ hơn không? Mức phạt không phân theo quy mô doanh nghiệp mà theo hành vi vi phạm và số tiền phải đóng; đối với tổ chức, mức phạt tiền gấp đôi mức áp dụng cho cá nhân.