Phạm vi điều chỉnh
Bộ luật Dân sự 2015 quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý về cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về nhân thân và tài sản; hợp đồng dân sự; trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng — là luật gốc cho nhiều quan hệ dân sự, kinh tế khác.
Vì sao Bộ luật Dân sự liên quan đến lĩnh vực lao động?
Bộ luật Lao động là luật chuyên ngành, chỉ quy định các vấn đề đặc thù của quan hệ lao động. Với những vấn đề không được quy định cụ thể (ví dụ: một số loại hợp đồng dịch vụ cá nhân không mang bản chất hợp đồng lao động, trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng giữa người lao động và bên thứ ba, giao dịch dân sự liên quan đến tài sản của doanh nghiệp), các bên áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự.
Một số nội dung thường gặp trong thực tế doanh nghiệp
- Hợp đồng dịch vụ, hợp đồng cộng tác viên: với cá nhân không ký hợp đồng lao động mà ký hợp đồng dịch vụ/cộng tác viên, quan hệ này chịu sự điều chỉnh chủ yếu của Bộ luật Dân sự (và Luật Thương mại nếu một bên là thương nhân) thay vì Bộ luật Lao động.
- Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng: ví dụ người lao động gây thiệt hại cho bên thứ ba trong quá trình làm việc, trách nhiệm bồi thường được xác định theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự kết hợp với quy định về trách nhiệm vật chất trong Bộ luật Lao động.
- Đại diện theo ủy quyền: khi doanh nghiệp ủy quyền cho cá nhân (kể cả nhân sự EOR) thực hiện giao dịch thay mặt doanh nghiệp.
- Thời hiệu khởi kiện đối với các tranh chấp dân sự liên quan.
Phân biệt hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ/cộng tác viên
Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý: nếu bản chất quan hệ có đầy đủ yếu tố quản lý, điều hành, giám sát và trả công định kỳ như quan hệ lao động, nhưng doanh nghiệp lại ký "hợp đồng dịch vụ" để né nghĩa vụ đóng BHXH, cơ quan chức năng khi thanh tra có quyền xác định lại đây là quan hệ lao động trá hình và truy thu đầy đủ nghĩa vụ liên quan.
Hợp đồng cộng tác viên có cần đóng BHXH không? Về nguyên tắc không bắt buộc nếu đúng bản chất là hợp đồng dịch vụ dân sự độc lập; tuy nhiên nếu thực tế quan hệ mang bản chất hợp đồng lao động, doanh nghiệp vẫn có thể bị truy thu BHXH khi bị xác định lại bản chất quan hệ.
Bộ luật Dân sự có áp dụng cho doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam không? Có, các giao dịch dân sự, hợp đồng dịch vụ có yếu tố nước ngoài thực hiện tại Việt Nam hoặc liên quan đến pháp nhân Việt Nam vẫn chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự, trừ trường hợp có điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận khác được pháp luật cho phép.